Leestijd 7 minuten

Veel vrouwen krijgen tijdens de overgang hetzelfde advies te horen: “Accepteer maar dat je aankomt, want je stofwisseling vertraagt.” Maar klopt dat eigenlijk wel? Nieuw onderzoek laat zien dat dit populaire idee mogelijk gebaseerd is op één van de grootste wetenschappelijke fraudes binnen het menopauze-onderzoek.

Inhoudsopgave

• Waarom denken zoveel vrouwen dat de overgang dik maakt?
• Wie was Eric Poehlman?
• De wetenschappelijke fraude die de wereld beïnvloedde
• Wat zegt modern onderzoek over menopauze en stofwisseling?
• Waarom komen veel vrouwen dan toch aan?
• Wat kun je doen om fit en gezond te blijven tijdens de overgang?
• Conclusie

Vraag een groep vrouwen wat ze verwachten van de overgang en de kans is groot dat iemand zegt:

“Mijn stofwisseling gaat straks omlaag en dan kom ik vanzelf aan.”

Dit idee zit diep verankerd in onze maatschappij.

Veel vrouwen merken namelijk dat ze tijdens de overgang zwaarder worden. Vooral vet rond de buik lijkt makkelijker opgeslagen te worden. Daardoor lijkt het logisch dat hormonen de stofwisseling flink vertragen.

Maar wetenschap draait niet om wat logisch klinkt.

Wetenschap draait om bewijs.

En juist daar begint een bijzonder verhaal.

In de jaren ’90 werd een onderzoeker genaamd Eric T. Poehlman gezien als dé expert op het gebied van veroudering, menopauze en stofwisseling. Zijn onderzoeken werden wereldwijd gebruikt door artsen, diëtisten en wetenschappers.

Poehlman publiceerde studies waarin hij concludeerde dat vrouwen tijdens de overgang aanzienlijk minder calorieën gingen verbranden.

Deze onderzoeken werden honderden keren geciteerd.

Het idee dat menopauze de stofwisseling vertraagt werd daardoor bijna een feit binnen de gezondheidswereld.

Later ontdekte een student van Poehlman dat er ernstige problemen waren met de onderzoeksgegevens.

Na een uitgebreid onderzoek bleek dat Poehlman jarenlang data had vervalst en gemanipuleerd. Hij verzon onderzoeksresultaten en gebruikte deze zelfs om miljoenen dollars aan onderzoeksgelden binnen te halen.

De gevolgen waren enorm.

• Hij bekende tientallen gevallen van wetenschappelijke fraude.
• Meerdere publicaties moesten worden aangepast of ingetrokken.
• Hij kreeg een boete.
• Hij werd veroordeeld tot een gevangenisstraf van 1 jaar en 1 dag.

Daarmee werd hij de eerste Amerikaanse wetenschapper die daadwerkelijk de gevangenis in ging wegens wetenschappelijke fraude.

Het probleem?

Zijn invloed was al enorm geworden.

Veel gezondheidsprofessionals bleven het idee herhalen dat de menopauze de stofwisseling sterk vertraagt, zelfs nadat zijn fraude bekend was geworden.

De afgelopen jaren zijn er veel betere onderzoeken uitgevoerd.

Wetenschappers hebben gekeken naar duizenden mensen van verschillende leeftijden en landen om te onderzoeken hoeveel energie zij daadwerkelijk verbranden.

De conclusie is opvallend:

De overgang lijkt de stofwisseling niet significant te verlagen.

Wanneer onderzoekers rekening houden met:

• spiermassa
• vetmassa
• lichaamsgrootte
• leeftijd

blijkt dat vrouwen tijdens de menopauze ongeveer hetzelfde patroon volgen als mannen van dezelfde leeftijd.

Met andere woorden:

Er is geen sterk bewijs dat de menopauze zelf ervoor zorgt dat je stofwisseling ineens instort.

Dat betekent niet dat hormonen geen invloed hebben.

Hormonen beïnvloeden onder andere:

• eetlust
• slaap
• energieniveau
• vetverdeling
• herstel

Maar het idee dat je lichaam tijdens de overgang opeens honderden calorieën minder gaat verbranden wordt niet ondersteund door de huidige menselijke onderzoeken.

Dit is misschien wel de belangrijkste vraag.

Want veel vrouwen ervaren wel degelijk gewichtstoename.

Hoe kan dat?

1. Verlies van spiermassa

Vanaf ongeveer het 30e levensjaar verliezen de meeste mensen langzaam spiermassa als zij hier niets aan doen.

Spieren verbruiken energie.

Minder spiermassa betekent vaak een iets lager energieverbruik.

Niet door de menopauze zelf, maar door het verlies van spierweefsel.

2. Slechter slapen

Opvliegers, nachtelijk zweten en hormonale veranderingen kunnen de slaapkwaliteit verminderen.

Slechter slapen kan leiden tot:

• meer trek
• minder energie
• minder beweging
• slechter herstel

Op lange termijn kan dit gewichtstoename bevorderen.

3. Minder dagelijkse beweging

Veel vrouwen krijgen tijdens deze levensfase te maken met:

• een drukke baan
• mantelzorg
• veranderingen binnen het gezin
• meer verantwoordelijkheden

Daardoor neemt dagelijkse beweging vaak ongemerkt af.

4. Verandering in vetverdeling

Veel vrouwen merken dat vet zich anders gaat verdelen.

Waar vroeger vet meer rond heupen en benen werd opgeslagen, verschuift dit vaker richting buikstreek.

Daardoor lijkt een kleine gewichtstoename soms veel groter dan deze werkelijk is.

Het goede nieuws?

Je bent niet machteloos.

1. Doe aan krachttraining

Krachttraining helpt bij:

• spierbehoud
• spieropbouw
• botdichtheid
• zelfstandigheid op latere leeftijd
• energieverbruik

Voor vrouwen in de overgang is krachttraining waarschijnlijk belangrijker dan ooit.

2. Eet voldoende eiwitten

Eiwitten ondersteunen:

• spierherstel
• spierbehoud
• verzadiging

Probeer bij iedere maaltijd een goede eiwitbron te eten.

3. Blijf bewegen

Je hoeft niet iedere dag fanatiek te sporten.

Wandelen, fietsen, traplopen en actief blijven gedurende de dag hebben een enorme invloed op gezondheid en energieverbruik.

4. Neem slaap serieus

Slaap is geen luxe.

Slaap is een essentieel onderdeel van herstel, hormoonbalans en gewichtsbeheersing.

5. Focus op wat je kunt beïnvloeden

Veel vrouwen voelen zich slachtoffer van hun hormonen.

Maar de wetenschap laat juist zien dat leefstijl nog steeds een enorme invloed heeft.

Dat is geen slecht nieuws.

Dat is juist hoopgevend nieuws.

Jarenlang kregen vrouwen te horen dat gewichtstoename tijdens de menopauze onvermijdelijk was omdat hun stofwisseling zou vertragen.

Een belangrijk deel van die overtuiging blijkt terug te voeren op onderzoek van Eric Poehlman, een wetenschapper die later werd veroordeeld voor grootschalige onderzoeksfraude en daarvoor zelfs gevangenisstraf kreeg.

Modern onderzoek laat een ander beeld zien.

De huidige wetenschap ondersteunt niet het idee dat de menopauze op zichzelf zorgt voor een grote daling van de stofwisseling. Veranderingen in spiermassa, slaap, activiteit en leefstijl lijken een veel grotere rol te spelen.

De overgang betekent dus niet dat overgewicht onvermijdelijk is.

Integendeel.

Met krachttraining, voldoende eiwitten, dagelijkse beweging en goede slaap kunnen vrouwen ook tijdens en na de menopauze sterk, fit en gezond blijven.

Onderzoeken Uitgelicht

Marcantei et al. (2026)

Deze overzichtsstudie analyseerde het beschikbare onderzoek naar energieverbruik tijdens de menopauze. De auteurs concludeerden dat er weinig overtuigend bewijs is dat de overgang zelf leidt tot een grote daling van de stofwisseling. Veranderingen in lichaamssamenstelling en leefstijl lijken belangrijker.

Musatov et al. (2007)

In een muizenstudie zorgde het uitschakelen van een belangrijke oestrogeenreceptor voor gewichtstoename en kenmerken van het metabool syndroom. Dit onderzoek laat zien dat oestrogeen invloed kan hebben op energiehuishouding, maar de resultaten zijn niet direct te vertalen naar mensen.

Martínez de Morentin et al. (2014)

Deze onderzoekers ontdekten bij muizen dat oestrogeen de activiteit van bruin vetweefsel kan stimuleren. Bruin vet verbruikt energie om warmte te produceren. Hoewel dit mechanisme interessant is, speelt bruin vet bij mensen waarschijnlijk een veel kleinere rol.

Liu et al. (2017)

Door het blokkeren van FSH (Follikel Stimulerend Hormoon) zagen onderzoekers bij muizen een afname van lichaamsvet en een toename van energieverbruik. Dit onderzoek suggereert een mogelijke rol van FSH bij vetopslag, maar er is nog onvoldoende bewijs dat dit hetzelfde werkt bij mensen.

Karppinen et al. (2023)

Deze studie concludeerde dat leeftijd samenhangt met een lagere ruststofwisseling, maar dat de menopauzestatus zelf geen onafhankelijke invloed had. Met andere woorden: ouder worden lijkt belangrijker dan de overgang zelf.

Herz & Kiefer (2019)

Deze overzichtsstudie vergeleek bruin vetweefsel bij muizen en mensen. De auteurs concludeerden dat resultaten uit dieronderzoek vaak moeilijk te vertalen zijn naar mensen, omdat bruin vet bij mensen veel minder invloed heeft op het totale energieverbruik.

Van Pelt et al. (1997)

Deze studie vond dat postmenopauzale vrouwen een lagere ruststofwisseling hadden dan jongere vrouwen. Omdat de groepen ook aanzienlijk verschilden in leeftijd, blijft het onduidelijk of de oorzaak de menopauze was of simpelweg het ouder worden.

Hodson et al. (2014)

Onderzoekers vonden aanvankelijk een lagere stofwisseling bij postmenopauzale vrouwen. Nadat rekening werd gehouden met verschillen in vetvrije massa (spieren en organen), verdwenen deze verschillen grotendeels.

Gould et al. (2022)

Deze studie vergeleek pre-, peri- en postmenopauzale vrouwen en vond geen significante verschillen in ruststofwisseling tussen de groepen. Dit ondersteunt het idee dat de overgang zelf weinig directe invloed heeft op het energieverbruik.

Duval et al. (2013) – MONET Studie

In deze vijfjarige studie werden vrouwen gevolgd tijdens hun overgang naar de menopauze. De onderzoekers vonden geen significante daling van de ruststofwisseling gedurende deze periode.

Pontzer et al. (2021)

Een van de grootste onderzoeken ooit naar energieverbruik bij mensen. Meer dan 6.400 personen uit 29 landen werden onderzocht. Na correctie voor lichaamsgrootte en spiermassa bleek het energieverbruik tussen ongeveer 20 en 60 jaar opvallend stabiel te blijven.

Cabre et al. (2025)

Deze vervolgstudie onderzocht verschillen tussen mannen en vrouwen van verschillende leeftijden. De onderzoekers vonden geen bewijs dat vrouwen tijdens de typische menopauzejaren meer daling in energieverbruik ervaren dan mannen van dezelfde leeftijd.